Dachówka wentylacyjna gdzie montować? Kompleksowy Poradnik 2025

Kiedy wilgoć staje się niewidzialnym wrogiem konstrukcji dachu, pytanie dachówka wentylacyjna gdzie montować staje się kluczowe dla jej długowieczności i komfortu poddasza. W skrócie, montuje się je tam, gdzie tradycyjne metody wentylacji, jak szczeliny w kalenicy czy pod okapem, nie zapewniają wystarczającego przepływu powietrza. Dotyczy to szczególnie nad przeszkodami, w okolicach kalenicy i grzbietów, oraz w strefach utrudnionego wentylowania.

• Montaż dachówek wentylacyjnych w okolicach kalenicy i grzbietu dachu
• Dachówki wentylacyjne nad przeszkodami i w miejscach z ograniczonym wlotem powietrza
• Umiejscowienie dachówki wentylacyjnej w strefach zaburzonego przepływu powietrza
• Ile dachówek wentylacyjnych i jak je rozmieścić na dużej połaci?

Zrozumienie dynamiki przepływu powietrza pod pokryciem to klucz do właściwego umiejscowienia dachówki wywietrznikowej. Analizy modelowe oraz obserwacje z tysięcy realizacji jasno wskazują, że nie każdy fragment dachu wentyluje się tak samo efektywnie, co prowadzi do problemów z nadmiernym zawilgoceniem w konkretnych strefach. Aby zilustrować to zagadnienie, przyjrzyjmy się szacunkowym deficytom wentylacji, które często obserwuje się w różnych obszarach dachu.

Powyższe dane jasno pokazują, że nawet na pozornie prostej konstrukcji istnieją "ślepe punkty" wentylacji. To właśnie te strefy wymagają inteligentnego zastosowania dachówki wentylacyjnej, by zapobiec gromadzeniu się wilgoci, która nieuchronnie prowadzi do problemów strukturalnych dachu i zawilgocenia termoizolacji poddasza. Jest to niczym system kroplówek nawadniających rośliny, które nie są w stanie czerpać wody z głównego źródła nawodnienia.

Nie można zakładać, że naturalny ciąg kominowy czy wiatr zawsze poradzą sobie z wymianą powietrza pod każdą dachówką. Realia dynamicznego środowiska dachowego są znacznie bardziej złożone, a specyfika poszczególnych stref wymaga dedykowanych rozwiązań wentylacyjnych. Pominięcie tej kwestii to proszenie się o kłopoty na lata, które ostatecznie mogą okazać się nieporównywalnie droższe niż koszt kilku dodatkowych dachówek. Kiedy patrzysz na dachówkę wentylacyjną, pomyśl o niej nie jako o dodatku, ale jako o elemencie kluczowym dla higieny i trwałości całej konstrukcji.

Zobacz także: Minimalna wysokość attyki: dach płaski 2025

Montaż dachówek wentylacyjnych w okolicach kalenicy i grzbietu dachu

Jedną z fundamentalnych zasad wentylacji dachu jest zapewnienie drogi wylotu nagrzanego, wilgotnego powietrza. Jako że ciepłe powietrze unosi się, naturalnym punktem jego ujścia powinna być kalenica i grzbiety dachu – najwyższe punkty połaci. Niestety, tradycyjne systemy szczelinowe pod gąsiorami, choć niezbędne, nie zawsze gwarantują wystarczający przepływ na całej długości dachu lub w specyficznych jego fragmentach, takich jak grzbiety schodzące z głównej kalenicy. W takich miejscach powietrze wpływa spod połaci od okapu, ale napotyka na "mur" tuż przed szczytem, nie mogąc swobodnie opuścić przestrzeni wentylacyjnej. Myśl o tym, jak o autostradzie, która nagle kończy się ślepym zaułkiem; samochody (powietrze) kumulują się bez możliwości dalszej jazdy.

Problemy z niewystarczającym wylotem powietrza pod kalenicą są szczególnie widoczne na dachach o niewielkim nachyleniu, gdzie naturalny "ciąg kominowy" (efekt unoszenia się ciepłego powietrza) jest słabszy. Również w okresach bezwietrznej pogody, kiedy wentylacja jest głównie napędzana różnicą temperatur (termodynamiką), zastoje powietrza tuż pod szczytem dachu stają się realnym zagrożeniem. W tych strefach skumulowana wilgoć z powietrza, które przeszło całą drogę wentylacyjną, napotyka na chłodniejsze elementy konstrukcyjne i ulega kondensacji. To nic innego, jak rosa osiadająca na wewnętrznej stronie pokrycia, membrany, czy – co gorsza – bezpośrednio na elementach więźby dachowej, torując drogę grzybom i pleśni. Przykład z życia wzięty: obserwując dachy w zimie, można często zauważyć sople zwisające wzdłuż okapu – to znak, że ciepło ucieka spod dachu (lub wilgoć skrapla się i zamarza na spodzie), a często przyczyną jest właśnie słaba wentylacja podkalenicowa. Dane techniczne wielu producentów systemów dachowych wskazują, że w okolicach kalenicy minimalna efektywna powierzchnia wentylacyjna (NFVA – Net Free Ventilating Area) powinna wynosić co najmniej 0.8‰ (promila) powierzchni dachu. Dachówka wentylacyjna o typowej NFVA rzędu 40-60 cm² na sztukę staje się konkretnym narzędziem do osiągnięcia tych wartości. Aby zapewnić ciągłość wentylacji w okolicach grzbietu, zaleca się montaż takich dachówek w odległości od jednego do trzech rzędów poniżej samego gąsiora, w zależności od typu dachówki i kąta nachylenia dachu. Producenci często podają w swoich wytycznych minimalne wymagane ilości w sztukach na metr bieżący grzbietu lub na metr kwadratowy połaci w tej strefie, np. 1-2 sztuki na 10m² dachu w strefie przykalenicowej, aby uzupełnić deficyt. W przypadku dachów z grzbietami, które nie dochodzą do kalenicy (np. na dachu kopertowym), dachówki wentylacyjne pod końcówką grzbietu stają się praktycznie obowiązkowe, aby zapewnić alternatywną drogę ujścia powietrza. Lokalizacja ta, choć prosta do zidentyfikowania na projekcie, bywa zaskakująco często pomijana, prowadząc do problemów z wentylacją "końca" grzbietu. Koszt pojedynczej dachówki wentylacyjnej, choć nieco wyższy niż standardowej (np. 20-50 PLN/sztuka vs. 5-10 PLN/sztuka), jest znikomy w porównaniu do wydatków na renowację zawilgoconej konstrukcji lub wymianę docieplenia poddasza. Przyjmijmy dla przykładu dach kopertowy o powierzchni 250 m² z 20 metrami bieżącymi grzbietów schodzących z kalenicy; dodanie po jednej dachówce wentylacyjnej co 5-6 metrów bieżących grzbietu (np. 4 sztuki na grzbiet, czyli 8 sztuk na dwa grzbiety, plus ewentualnie kilka pod kalenicą) to wydatek kilkuset złotych, który może uchronić przed kosztami idącymi w dziesiątki tysięcy. Analiza projektowa dachu powinna zawsze uwzględniać specyficzne punkty na kalenicach i grzbietach, które mogą wymagać dodatkowego wsparcia wentylacyjnego, wykraczającego poza standardowe rozwiązania pod gąsiorami. Zdarza się, że na dachach o bardzo złożonych kształtach, np. z licznymi "woimi okami" (dormerami), zbiegające się grzbiety tworzą skomplikowane węzły, gdzie powietrze ma jeszcze większy problem ze swobodnym przemieszczaniem się do punktu wylotu. Precyzyjne umiejscowienie dachówki wentylacyjnej w takich newralgicznych punktach wymaga wręcz chirurgicznej precyzji i zrozumienia lokalnej dynamiki powietrza, często konsultując się z wytycznymi producenta konkretnego systemu dachowego. Dodatkową zaletą dachówek wentylacyjnych w okolicach kalenicy jest fakt, że ich konstrukcja często lepiej radzi sobie z intensywnym wiatrem i zacinającym deszczem niż same szczeliny pod gąsiorami wentylowanymi, co zapewnia wyższy poziom ochrony przed przedostawaniem się wody opadowej do przestrzeni pod pokryciem. Montaż jest zazwyczaj prosty i nie różni się znacząco od układania standardowej dachówki, poza koniecznością wycięcia lub pozostawienia odpowiedniego otworu w membranie dachowej pod każdą taką dachówką. Właściwe wykonanie tego otworu, zgodnie z instrukcją producenta dachówki i membrany, jest kluczowe dla zachowania ciągłości paroizolacyjnej membrany przy jednoczesnym umożliwieniu swobodnego przepływu powietrza. Podsumowując tę sekcję, każdy, kto buduje lub remontuje dach, powinien podejść do kwestii wentylacji przy kalenicy i grzbietach z najwyższą uwagą, pamiętając, że to strefa krytyczna dla "wydalania" wilgoci z całego systemu dachowego i często wymaga wsparcia w postaci dedykowanych dachówek wentylacyjnych.

Dachówki wentylacyjne nad przeszkodami i w miejscach z ograniczonym wlotem powietrza

Dach jest usiany różnego rodzaju "intruzami" – kominami, lukarnami, świetlikami, wywietrznikami kanalizacyjnymi. Choć pełnią ważne funkcje, każde takie wystąpienie na połaci zaburza naturalny, laminarny przepływ powietrza spod okapu w kierunku kalenicy. Wyobraź sobie strumień wody, który napotyka na duży głaz – woda musi go ominąć, tworząc zawirowania i strefy zastoju po obu stronach. Podobnie dzieje się z powietrzem pod pokryciem dachowym, szczególnie w strefach tuż nad tymi przeszkodami. Powietrze od okapu nie ma jak "przeskoczyć" przez przeszkodę, aby wentylować obszar bezpośrednio nad nią, co prowadzi do powstawania "martwych stref" wentylacyjnych. W takich miejscach wilgoć, która wciąż napływa spod pokrycia z niższych partii, może łatwo ulec kondensacji, ponieważ brak jest ciągłej cyrkulacji powietrza, która by ją usunęła. Jest to szczególnie groźne nad szerokimi przeszkodami, takimi jak duże kominy czy obszerne lukarny, które efektywnie blokują przepływ powietrza na znacznej szerokości. Problematyczne mogą być także skupiska mniejszych elementów, np. dachowe wyjścia wentylacji czy anten, jeśli są umieszczone blisko siebie i zaburzają lokalny przepływ. Montażu dachówek wentylacyjnych w takich miejscach to proste, ale genialne rozwiązanie, które "otwiera" drogę wentylacyjną tam, gdzie została naturalnie zablokowana. Standardową praktyką jest umieszczanie dachówki wentylacyjnej bezpośrednio nad przeszkodą, często w rzędzie lub dwóch dachówek powyżej jej górnej krawędzi, aby zapewnić punkt wylotu powietrza z tej zastojowej strefy. Odległość od przeszkody może być różna w zależności od kąta nachylenia dachu i rozmiaru przeszkody, ale kluczowe jest, aby dachówka była w stanie efektywnie "zbierać" skumulowane tam wilgotne powietrze. Dla przykładu, nad kominem o szerokości 50 cm, zaleca się montaż co najmniej jednej dachówki wentylacyjnej z efektywną powierzchnią wylotową proporcjonalną do wielkości strefy zastoju, często wskazują na to konkretne tabele producentów dachówek. Niektórzy producenci sugerują minimalną ilość 1-2 sztuk dachówek wentylacyjnych na każdą dużą przeszkodę, taką jak komin czy lukarna o szerokości powyżej 1 metra, precyzując często, że powinny one być umieszczone centralnie nad przeszkodą lub po jej obu stronach, w zależności od jej kształtu i lokalizacji na połaci. Koszt takiej interwencji jest minimalny – dodanie kilku dachówek wentylacyjnych to wydatek rzędu kilkudziesięciu do kilkuset złotych, podczas gdy zaniedbanie tej kwestii może skutkować zagrzybieniem murów komina przechodzącego przez poddasze, uszkodzeniem konstrukcji lukarny lub zawilgoceniem materiałów izolacyjnych wokół świetlika. Widziałem przypadki, gdzie brak wentylacji nad świetlikiem prowadził do gromadzenia się lodu na jego krawędziach zimą i pleśni latem – typowy objaw zastoju wilgotnego powietrza. Warto również wspomnieć o miejscach, gdzie standardowy wlot powietrza od okapu jest ograniczony. Dzieje się tak na przykład przy ścianach szczytowych, jeśli okap nie wystaje poza lico muru lub gdy konstrukcja okapu jest na tyle szczelna, że minimalizuje dopływ powietrza wentylacyjnego. W takich przypadkach, aby zapewnić startową cyrkulację powietrza, konieczne może być zastosowanie dachówek wentylacyjnych również w dolnych partiach połaci, w niewielkiej odległości od okapu. Pełnią one wtedy rolę dodatkowego punktu wlotu powietrza, "dokarmiając" przestrzeń wentylacyjną tam, gdzie tradycyjne metody są niewystarczające. Producenci membran dachowych i akcesoriów wentylacyjnych coraz częściej oferują rozwiązania systemowe, które precyzyjnie określają ile dachówek wentylacyjnych i gdzie powinny być montowane w okolicy specyficznych przeszkód, często uwzględniając kąt nachylenia dachu i strefę klimatyczną. Ignorowanie tych wytycznych to ryzykowanie trwałości i funkcjonalności całej konstrukcji dachowej, tylko po to, by zaoszczędzić na kilku elementach, które kosztują ułamek procenta całej inwestycji. Odpowiedzialne projektowanie i wykonawstwo dachu zawsze uwzględniają specyficzne wymagania wentylacyjne wokół każdego elementu przechodzącego przez połać, traktując dachówki wentylacyjne jako integralną część systemu, a nie opcjonalny dodatek. To, gdzie zamontować dachówki wentylacyjne w kontekście przeszkód, sprowadza się do prostej zasady: zapewnij ujście powietrza tam, gdzie przepływ jest zablokowany, a jeśli trzeba, dostarcz mu "dodatkowe paliwo" w postaci punktu wlotu.

Zobacz także: Koszt dachu: Kalkulator Cen i Poradnik 2025

Umiejscowienie dachówki wentylacyjnej w strefach zaburzonego przepływu powietrza

Dachy rzadko bywają idealnie płaskimi, prostokątnymi płaszczyznami; często spotykamy skomplikowane geometrie wynikające z projektów architektonicznych, takich jak dachy wielopołaciowe, z lukarnami wtopionymi w połać, wykuszami krytymi dachem kopertowym, czy wieżyczkami. Każde przecięcie połaci, każda zmiana kąta nachylenia, każde zbiegnięcie się grzbietów i koszy (dolin dachowych) tworzy na dachu strefy, gdzie przepływ powietrza pod pokryciem ulega znacznemu zaburzeniu. Powietrze, zamiast płynąć w prostoliniowy sposób od okapu do kalenicy, natrafia na "przeszkody topograficzne" w postaci zmian kierunku spływu wody (kosze) czy zbiegających się lub rozchodzących grzbietów. W tych miejscach dochodzi do powstawania turbulencji, stref zwiększonego i zmniejszonego ciśnienia, a co najgorsze – obszarów kompletnej stagnacji powietrza. Właśnie w takich "trudnych" punktach dachu wilgoć ma idealne warunki do osadzania się. Brak ciągłego przepływu wentylacyjnego oznacza, że para wodna, która dostała się pod pokrycie (czy to z wnętrza budynku przez nieszczelności w paroizolacji, czy w niewielkich ilościach z zewnątrz), nie jest skutecznie usuwana. Tworzy się tam mikroklimat sprzyjający rozwojowi pleśni i grzybów na elementach drewnianych konstrukcji, a także może prowadzić do degradacji materiałów izolacyjnych. Można to porównać do nurtu rzeki, który na zakrętach i w miejscach napotkania przeszkód tworzy wiry i cofki – woda w tych miejscach płynie wolniej, a zanieczyszczenia łatwiej osiadają na dnie. Na dachu, tym "zanieczyszczeniem" jest wilgoć. Umiejscowienie dachówki wentylacyjnej w tych strefach jest zatem kluczowe dla zapewnienia "drenażu powietrznego", który aktywnie usunie nagromadzoną wilgoć z obszarów zastoju. Chodzi o strategiczne "przebijanie" stref, gdzie standardowa wentylacja naturalna jest nieskuteczna, tworząc tam nowe punkty wylotu (lub rzadziej, wlotu) powietrza. Przykładowo, na dachu z licznymi koszami i grzbietami, miejsca ich zbiegania się stanowią potencjalne "pułapki wentylacyjne". Dane z praktyki dekarskiej i inżynierii budowlanej pokazują, że dachy o złożoności powyżej pewnego poziomu (np. z więcej niż 4-6 połaciami lub licznymi lukarnami) wymagają indywidualnego podejścia do projektu wentylacji połaci, a kalkulacja liczby i rozmieszczenia dachówek wentylacyjnych oparta wyłącznie na powierzchni może być niewystarczająca. Konieczna staje się analiza planu dachu i identyfikacja wszystkich stref, gdzie naturalny przepływ powietrza może być zakłócony – nad koszami, w narożnikach, gdzie zbiegają się trzy lub więcej połaci, poniżej lub powyżej punktów załamania dachu o dużej amplitudzie. W takich punktach, często rekomenduje się montaż dachówki wentylacyjnej jako "aspiratora" wilgotnego powietrza. Ilość wymaganych dachówek w tych specyficznych strefach nie jest sztywno określona przez prosty wzór; często wymaga opierania się na doświadczeniu lub szczegółowych wytycznych producenta systemu dachowego dla konkretnych detali konstrukcyjnych. Może to być jedna dachówka na dany "krytyczny" węzeł połaci, albo kilka rozmieszczonych w specyficzny sposób wzdłuż dłuższego kosza, który nie ma efektywnego odpływu powietrza na końcu. Koszt projektowania wentylacji w złożonym dachu z pewnością będzie wyższy ze względu na potrzebę dokładniejszej analizy, ale uniemożliwia to bardzo kosztownych problemów z wilgocią w przyszłości. Dachówki wentylacyjne montowane w tych strefach muszą być idealnie dopasowane do profilu dachówki podstawowej i koloru, aby nie zakłócać estetyki dachu – co producenci doskonale rozumieją, oferując szeroką gamę modeli i kolorów. Zaniedbanie wentylacji w strefach zaburzonego przepływu powietrza to jeden z częstszych błędów popełnianych przy budowie skomplikowanych dachów. Pamiętajmy, że nawet najlepiej wykonane pokrycie i izolacja nie uchronią dachu przed zniszczeniem, jeśli pod spodem będzie gromadziła się wilgoć. Dobrze zaprojektowana wentylacja w tych trudnych obszarach to inwestycja w długowieczność całego systemu dachowego, coś na co warto położyć nacisk już na etapie projektowania architektonicznego i konstrukcyjnego.

Ile dachówek wentylacyjnych i jak je rozmieścić na dużej połaci?

Kiedy spojrzymy na wielkie dachy o prostej, geometrycznej formie, np. na dużej hali produkcyjnej czy dwuspadowym dachu obszernego domu, możemy zastanawiać się, czy standardowa wentylacja kalenicowo-okapowa w ogóle wystarczy. Na małych, prostych dachach, przy odpowiednio zaprojektowanym i wykonanym systemie okap-kalenica (z wentylowanymi gąsiorami i wlotami pod okapem), dodatkowe dachówki wentylacyjne na połaci często są zbędne. Problem pojawia się na dużej połaci dachowej – tam, gdzie odległość od okapu do kalenicy jest znaczna, a standardowe punkty wlotu i wylotu powietrza mogą nie zapewnić wystarczającej cyrkulacji na całej powierzchni pod pokryciem. To jak z pompowaniem powietrza do długiego tunelu – potrzebujesz punktów wlotu i wylotu rozmieszczonych w odpowiednich odstępach, aby zapewnić skuteczną wymianę powietrza na całej jego długości. Na dużej połaci, zwłaszcza o dużym kącie nachylenia, powietrze przepływające od okapu może stracić swój impet wentylacyjny lub "uciekać" w górę zanim wentylacja dotrze do środkowych i wyższych partii dachu, tworząc strefy niedowentylacji. Ile dachówek wentylacyjnych jest zatem potrzebnych? To pytanie, na które nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi, ale istnieje metodologia pozwalająca to precyzyjnie określić, często oparta na danych od producenta materiałów dachowych i wymaganiach norm budowlanych. Kluczowym parametrem jest wymagana minimalna powierzchnia wentylacyjna netto (NFVA) dla danej połaci, która jest funkcją powierzchni dachu, kąta nachylenia, a czasem także rodzaju poddasza (użytkowe czy nieużytkowe, ogrzewane czy nieogrzewane). Ogólne zasady (choć różnią się w zależności od regionu i norm) często mówią o NFVA wynoszącej co najmniej 1/300 lub 1/400 wentylowanej powierzchni (mowa tu o powierzchni rzutu dachu, a nie samej połaci). Jeśli wentylacja kalenicowo-okapowa (szczeliny pod gąsiorami i wloty pod okapem) nie zapewnia tej minimalnej powierzchni (co jest często problemem na długich połaciach lub w przypadku specyficznych rozwiązań konstrukcyjnych), należy uzupełnić ją przez dodanie dachówek wentylacyjnych na połaci. Typowa dachówka wentylacyjna ma NFVA rzędu 40-60 cm², co pozwala obliczyć, ile dachówek wentylacyjnych jest potrzebnych, by osiągnąć wymaganą powierzchnię wentylacyjną. Przykładowo, dla połaci o powierzchni 100 m² wymagana NFVA (przy założeniu 1/300 i powierzchni rzutu = połaci dla uproszczenia) to 100 m² * 10000 cm²/m² / 300 = ok. 333 cm². Jeśli wentylacja kalenicowo-okapowa zapewnia np. tylko 150 cm², brakuje nam 183 cm². Przy dachówce wentylacyjnej o NFVA 50 cm², potrzebujemy 183 / 50 = ok. 3.66, czyli co najmniej 4 sztuki. Jak je rozmieścić? Chodzi o rozmieszczenie dachówek wentylacyjnych w taki sposób, aby równomiernie wspierały wentylację na całej długości połaci. Standardową praktyką jest umieszczanie ich w jednym lub dwóch rzędach w pewnej odległości od kalenicy (np. 1-3 rzędy poniżej, jak wspomniano wcześniej), rozkładając je równomiernie na szerokości połaci, zachowując określone odległości w poziomie. Odległość między sąsiadującymi dachówkami wentylacyjnymi w rzędzie zależy od ich NFVA i wymaganej łącznej NFVA na daną długość połaci, często przyjmuje się odstępy rzędu 4-8 metrów. Na bardzo dużych i długich połaciach (np. ponad 10-12 metrów od okapu do kalenicy), może być konieczne zastosowanie dachówek wentylacyjnych w dwóch rzędach w górnej części połaci, aby efektywniej wspomóc wylot powietrza z niższych partii. Producenci dachówek i systemów dachowych często publikują szczegółowe tabele lub kalkulatory, które pomagają określić wymaganą ilość i sugerowane rozmieszczenie dachówek wentylacyjnych w zależności od typu dachówki, kąta nachylenia i powierzchni dachu. Wytyczne te uwzględniają również fakt, że różne modele dachówek wentylacyjnych (np. do dachówki płaskiej czy falistej) mają inną budowę i efektywność wentylacyjną. Koszt dachówek wentylacyjnych w kontekście dużej połaci jest znaczący w skali pojedynczych elementów, ale całkowity koszt w stosunku do wartości całego dachu pozostaje relatywnie niewielki, często rzędu 1-3% kosztu samego pokrycia. Niemniej jednak, zaniedbanie ich montażu może skutkować problemami wentylacyjnymi, które na dużej powierzchni manifestują się w sposób bardziej dotkliwy i trudniejszy do naprawy. Przykład: niedostatecznie wentylowana duża połać dachu może prowadzić do powstania "mostów termicznych" i wykraplania wilgoci na stropie poddasza na całej jego powierzchni, nie tylko w punktach. Dobre rozplanowanie dachówek wentylacyjnych na dużej połaci to sztuka połączenia wymagań technicznych z estetyką, bo przecież mają one nie rzucać się w oczy, a jednocześnie efektywnie pełnić swoją funkcję. Pomyśl o nich jako o subtelnych, ale niezbędnych elementach krajobrazu dachowego, które dyskretnie czuwają nad kondycją termiczną i wilgotnościową całej konstrukcji. Ich prawidłowe zastosowanie dachówki wentylacyjnej na dużej powierzchni to klucz do długowieczności i bezproblemowej eksploatacji dachu. Poniżej przykład uproszczonego wykresu ilustrującego zależność liczby wymaganych dachówek wentylacyjnych od powierzchni dachu, przy założeniu stałego kąta nachylenia i konkretnego modelu dachówki wentylacyjnej.