Kto namalował Obraz Bitwy pod Racławicami?

Zapewne każdy z nas, choć raz w życiu, stanął przed monumentalnym obrazem bitwy pod Racławicami, zastanawiając się nad geniuszem jego twórców. To arcydzieło, specjalnie namalowane na wystawę w 1894 roku, stanowi jeden z najciekawszych polskich dzieł XIX wieku. A kto namalował obraz bitwy pod Racławicami? Za tym niezwykłym cykloramicznym dziełem stoją panowie Jan Styka i Wojciech Kossak.

• Inicjatywa i cel powstania Panoramy Racławickiej
• Zespół artystów współtworzących Panoramę Racławicką
• Badania historyczne i terenowe przed malowaniem
• Sfinansowanie i budowa rotundy dla panoramy
• Kto namalował obraz bitwy pod Racławicami?

Kto namalował obraz bitwy pod Racławicami? To pytanie, które od lat frapuje zarówno miłośników sztuki, jak i historyków. Odpowiedź kryje się w maestrii dwóch wybitnych polskich malarzy. Aby zyskać pełniejszy obraz tego, jak doszło do powstania tego arcydzieła, warto przyjrzeć się kontekstowi i danych z procesu realizacji. Przyjrzyjmy się zatem szczegółom, które stoją za tym fascynującym projektem. Poniżej przedstawiono kluczowe dane dotyczące powstawania dzieła, które pomogą zrozumieć skalę i złożoność przedsięwzięcia.

Takie przedsięwzięcie, zarówno od strony artystycznej, jak i organizacyjnej, wymagało nie tylko talentu, ale i solidnego zaplecza finansowego. Warto pamiętać, że Panoramę Racławicką stworzono nie tylko z pobudek patriotycznych. Miała ona generować zyski, co dla XIX-wiecznych artystów i inwestorów było równie ważne, co artystyczna wizja. Jak to często bywa, pierwotne koszty zostały nieznacznie przekroczone, co jednak nie przeszkodziło w osiągnięciu sukcesu finansowego.

Patrząc na skalę projektu, można uznać, że jego twórcy byli prawdziwymi wizjonerami. Zyski z biletów wstępu, które miały pokryć koszty, faktycznie przyniosły oczekiwany zwrot. Obraz bitwy pod Racławicami stał się nie tylko ważnym dziełem sztuki, ale i dochodową inwestycją, co było miłym zaskoczeniem w świecie, gdzie sztuka często kojarzona jest z mecenatem, a nie rentownością.

A teraz zagłębmy się w dalsze szczegóły tego fascynującego przedsięwzięcia, odkrywając kulisy jego powstania i znaczenie. Prześledźmy drogę „od pomysłu do płótna”, rozkładając na czynniki pierwsze każdy etap tego wyjątkowego projektu.

Inicjatywa i cel powstania Panoramy Racławickiej

Pomysł na stworzenie panoramy historycznej narodził się w listopadzie 1892 roku, a więc niemal sto lat po historycznej bitwie pod Racławicami, która miała miejsce 4 kwietnia 1794 roku. Wizja była jasna: cykloramiczny obraz, przedstawiający tę kluczową batalistykę, miał stać się jedną z głównych atrakcji Lwowa.

Wystawa planowana była na rok 1894, co zbiegało się z setną rocznicą insurekcji kościuszkowskiej. Ten zbieg okoliczności nie był przypadkowy – miał podkreślić patriotyczny charakter projektu i jego znaczenie dla narodu. Panorama, poza wartością artystyczną, miała pełnić rolę edukacyjną i propagandową.

Jej zadaniem było nie tylko upamiętnienie wydarzeń, lecz przede wszystkim kształtowanie historycznej świadomości, zwłaszcza w odniesieniu do roli chłopów-kosynierów w walce o niepodległość. Dzieło to miało wzmacniać mit bohaterów i pokazywać, jak ważny był udział wszystkich warstw społecznych w insurekcji.

Od samego początku, ten cykloramiczny obraz nie był tylko dziełem sztuki, ale narzędziem, które miało zjednoczyć i inspirować. To jeden z przykładów, jak sztuka może wpływać na narrację historyczną i świadomość narodową. Sprytne połączenie sztuki z komercją, bo przecież obraz miał stać się atrakcją przynoszącą zyski.

Zespół artystów współtworzących Panoramę Racławicką

W styczniu 1893 roku we Lwowie powołano zespół, który miał zrealizować to ambitne przedsięwzięcie. Kluczową rolę w nim odegrał Jan Styka, który zaprosił do współpracy Wojciecha Kossaka. Kossak, jako uznany malarz batalista, był idealnym kandydatem do współtworzenia tak spektakularnej pracy.

Obaj artyści, Jan Styka i Wojciech Kossak, otrzymali za swoją pracę niebagatelne honorarium – po 10 tysiącach złotych reńskich każdy. Co więcej, byli beneficjentami sukcesu przedsięwzięcia, ponieważ zagwarantowano im po 25% udziału w zyskach z biletów. To pokazuje, jak bardzo wierzono w powodzenie projektu.

Praca nad Panoramą była prawdziwym maratonem twórczym. Do zespołu dołączyli także inni, mniej znani dziś, ale równie ważni artyści: Włodzimierz Tetmajer, Ludwik Medyński, Teodor Axentowicz, Michał Sozański, Wincenty Wodzinowski i Zygmunt Rozwadowski. Ich wkład zapewnił realizm i dopracowanie każdego detalu.

Takie zestawienie talentów, od czołowych postaci po mniej rozpoznawalnych, świadczy o tym, że stworzenia panoramy było projektem wymagającym szerokiej współpracy. To prawdziwy przykład synergii, gdzie suma talentów pojedynczych artystów przewyższyła ich indywidualne możliwości.

Badania historyczne i terenowe przed malowaniem

Zanim pędzle dotknęły płótna, Jan Styka i Wojciech Kossak poświęcili początek 1893 roku na intensywne badania. Przede wszystkim gromadzili materiały ikonograficzne dotyczące mundurów i uzbrojenia z czasów kościuszkowskich. Ich celem było jak najwierniejsze oddanie realiów epoki.

W archiwach Lwowa artyści dokonali niebywałego odkrycia – odnaleźli plan bitwy pod Racławicami. To pozwoliło im na precyzyjne ustalenie rozmieszczenia wojsk, co było kluczowe dla dynamicznej kompozycji obrazu. Skorzystali również z raportu sporządzonego po bitwie, by dogłębnie poznać przebieg starcia.

Prawdziwym wyzwaniem okazały się studia terenowe. W 1893 roku artyści udali się w miejsce bitwy, aby poznać topografię terenu i krajobraz. Chcieli sprawdzić, jak obszar był oświetlony w dniu bitwy, czyli na początku kwietnia. To pokazuje ich dbałość o najmniejsze detale, które miały budować realizm dzieła.

Wyprawa do Racławic, znajdujących się wówczas w zaborze rosyjskim i w pasie przygranicznym, była ryzykowna. Wykonywanie szkiców wymagało zgody władz wojskowych, której nigdy nie otrzymano. Artyści udali się więc tam nieoficjalnie, rzekomo na polowanie, co było grą warta świeczki, zwłaszcza dla Kossaka – formalnie przeniesionego do rezerwy oficera armii austriackiej, który mógł zostać aresztowany za szpiegostwo. To klasyczny przykład, jak determinacja i pomysłowość prowadzą do celu, nawet w obliczu absurdalnych przeszkód.

Sfinansowanie i budowa rotundy dla panoramy

Aby obrazy bitwy pod Racławicami mogły powstać w tak wielkim formacie, konieczne stało się zawiązanie spółki. Przyłączyli się do niej przedstawiciele różnych środowisk, co świadczyło o szerokim poparciu dla projektu. Jej celem było sfinansowanie nie tylko malowania panoramy, ale i budowy specjalnej rotundy, w której miała być prezentowana. Przewidywany koszt całego przedsięwzięcia wynosił 100 tysięcy złotych reńskich, choć ostatecznie wzrósł do 115 tysięcy.

Decyzja o budowa specjalnej rotundy była strategiczna. Cykloramiczny obraz wymaga odpowiedniej prezentacji, a taka konstrukcja zapewniała idealne warunki do odbioru dzieła. To nie tylko pragmatyzm, ale i wizjonerstwo – stworzenie kompleksowego doświadczenia dla widza.

Od samego początku projekt miał być nie tylko dziełem sztuki o patriotycznym charakterze, ale również przedsięwzięciem nastawionym na zysk. Zakładano, że kwota zainwestowana zwróci się dzięki sprzedaży biletów wstępu. I tak też się stało – popularność panoramy przerosła najśmielsze oczekiwania.

Wiedza o tym, że namalowanie panoramy i jej prezentacja były przedsięwzięciem komercyjnym, dodaje mu jeszcze jeden wymiar. To przypomina, że nawet największe dzieła sztuki często wymagają solidnego biznesplanu, aby ujrzeć światło dzienne. A Panoramy Racławickiej stała się symbolem połączenia sztuki, biznesu i patriotyzmu.

Kto namalował obraz bitwy pod Racławicami?

• P: Kto jest głównym autorem obrazu "Bitwa pod Racławicami"?

  O: Głównym autorem monumentalnego obrazu "Bitwa pod Racławicami" jest Jan Styka, który zaprosił do współpracy Wojciecha Kossaka.

• P: Ilu artystów brało udział w tworzeniu Panoramy Racławickiej?

  O: W tworzeniu Panoramy Racławickiej brało udział wielu artystów, w tym Jan Styka i Wojciech Kossak jako główni twórcy, a także Włodzimierz Tetmajer, Ludwik Medyński, Teodor Axentowicz, Michał Sozański, Wincenty Wodzinowski i Zygmunt Rozwadowski.

• P: Jaki był cel stworzenia obrazu bitwy pod Racławicami?

  O: Celem stworzenia cykloramicznego obrazu było upamiętnienie 100. rocznicy insurekcji kościuszkowskiej, która miała miejsce w 1894 roku, oraz stworzenie atrakcji we Lwowie, która miała przynieść zysk, a także kształtować świadomość historyczną i patriotyczną poprzez ukazanie roli chłopów-kosynierów.

• P: Czy artyści przeprowadzili badania terenowe przed malowaniem obrazu?

  O: Tak, Jan Styka i Wojciech Kossak przeprowadzili intensywne badania terenowe w Racławicach w 1893 roku. Mimo braku zgody rosyjskich władz udali się tam nieoficjalnie, aby poznać topografię terenu, krajobraz i sprawdzić oświetlenie w dniu bitwy, co miało zapewnić realizm dzieła.