Wiertarka i elastyczny zestaw do czyszczenia komina od dołu

Perspektywa wspinania się na oblodzony dach z metalową szczotką na ramionach po to tylko, żeby wydrapać sadzę z komina, budzi uzasadniony sprzeciw. Skoro wiertarka w garażu potrafi napędzić przedłużkę o długości sześciu metrów, a cały osad da się zdrapać od strony wyczystki w pół godziny, to logika podpowiada jedno. Pytanie tylko, jak dobrać średnicę szczotki, ile przedłużek złożyć i kiedy odpuścić, bo przewód wymaga fachowca, a nie amatorskiej odwagi.

• Jak dobrać średnicę szczotki i długość przedłużek do przewodu
• Czyszczenie komina od dołu wiertarką krok po kroku
• Kiedy nie czyścić komina samemu i wezwać kominiarza

Jak dobrać średnicę szczotki i długość przedłużek do przewodu

Pierwszy parametr, który rozstrzyga o skuteczności całej operacji, to średnica robocza szczotki. W przewodzie murowanym o przekroju 14×14 cm sprawdzi się szczotka okrągła Ø 15 cm albo prostokątna o boku 16 cm, bo przy zbyt luźnym spasowaniu włosie ominie twardą warstwę smoły i zostawi ją na ściance. W kominach systemowych z wkładem ceramicznym lub stalowym średnice są znormalizowane (Ø 130, 150, 180, 200 mm), więc dobór jest prostszy. Zasada mechaniczna jest prosta: włosie stalowe lub z tworzywa musi lekko wyginać się o ściankę, a nie latać luzem w rdzeniu przewodu. Przy zbyt dużej szczotce gwintowany trzpień zacznie przekazywać obciążenie na wiertarkę, a ta w najgorszym momencie zablokuje się na pierwszym zwężeniu.

Długość zestawu przedłużek wynika z wysokości komina liczonej od wyczystki do wylotu. Standardowy dom jednorodzinny o wysokości 9 m potrzebuje od dołu około 6 m roboczych, bo odcinek od paleniska do wyczystki zwykle zabiera wkręcony trójnik. Dla kominów piętrowych o wysokości 12 m warto zaplanować 8 m, a przy ponadnormatywnych instalacjach nawet 10 m. Każda przedłużka ma zazwyczaj 1 m długości i łączy się bezkluczowo, co pozwala skracać lub wydłużać zestaw w trakcie pracy. W praktyce najlepiej zacząć od krótszej konfiguracji, wyczuć opór, a dopiero potem dokładać kolejne elementy, bo sztywność rośnie geometrycznie i zbyt długi sztywny drut zaczyna wibrować na ściankach.

Prędkość obrotowa wiertarki lub wkrętarki to kolejny parametr, który decyduje o wyniku, a nie o marketingu producenta. Większość zestawów zakłada pracę w zakresie 800-1200 obr/min, ponieważ przy niższych obrotach włosie jedynie sunie po sadzy zamiast ją odrywać. Zbyt wysoka prędkość z kolei powoduje rozgrzewanie się tworzywa i przypalanie osadu do ścianek, co utrudnia kolejne czyszczenia. Optymalnie sprawdza się średni bieg wiertarki z płynną regulacją, lekkie przejścia w górę i dół, bez dociskania. Dlatego wkrętarka bez stopnia sprzęgła sprawdza się tu lepiej niż model z autostopem.

Warto jeszcze rozróżnić szczotki z włosiem stalowym i z tworzywa. Włosie stalowe radzi sobie z nawarstwioną smołą i twardym, zeskorupiałym osadem, ale niszczy wkłady aluminiowe i uszkadza szamot w starszych instalacjach. Do przewodów z wkładem ceramicznym lub ze stali kwasoodpornej bezpieczniejszy jest poliamid, nylon albo specjalne tworzywo sztuczne odporne na temperaturę do 200°C. Dla kominów murowanych bez wkładu oba warianty są skuteczne, lecz stalowe czyści szybciej. Każda szczotka powinna mieć wymienny trzpień z mocowaniem sześciokątnym 8 lub 10 mm, bo to gwarantuje pewne osadzenie w uchwycie wiertarki.

Czyszczenie komina od dołu wiertarką krok po kroku

Zanim wiertarka zacznie pracować, trzeba zabezpieczyć kotłownię. Folia malarska rozłożona przed wyczystką, zamknięte drzwiczki paleniska, okulary ochronne i rękawice to obowiązkowy zestaw. Sadza w kominie bywa na tyle drobna, że wlatuje do oczu przy pierwszym kontakcie z wirującą szczotką, a fragmenty starej gliny z wyczystki potrafią skaleczyć dłoń. Same przygotowania zajmują pięć minut, ale oszczędzają późniejszego sprzątania całej podłogi.

Składanie zestawu przedłużek najlepiej wykonać na sucho, jeszcze przed wprowadzeniem do komina. Kolejność działań wygląda tak:

• Połącz pierwszą przedłużkę z adapterem do wiertarki (trzpień sześciokątny 8 lub 10 mm w uchwycie).
• Dokładaj kolejne elementy aż do planowanej długości roboczej.
• Na końcówkę nałóż szczotkę i dokręć ręcznie, bez użycia klucza.
• Sprawdź, czy każda szybkozłączka zaskoczyła w pozycji zablokowanej.

Taki suchy próg pozwala wykryć ewentualny luz, zanim drut wpadnie do przewodu. W praktyce amatorzy pomijają ten krok, a potem szukają rozkręconego łącznika w popiele.

Właściwe czyszczenie zaczyna się od wprowadzenia szczotki przez otwór wyczystki przy wolnych obrotach. Gdy opór rośnie, wiertarka powinna pracować z posuwem około 2-3 cm na sekundę, bo zbyt szybkie pchanie wciska włosie w komin zamiast je obracać. Ruch w górę i dół trzeba powtarzać aż do wyczucia spadku oporu, co oznacza, że warstwa sadzy została rozbita. Pojedyncze przejście od dołu do góry trwa od 20 do 40 sekund, a całe czyszczenie komina od dołu wiertarką zajmuje 20-40 minut, w zależności od stopnia zanieczyszczenia. Warto przy okazji zwrócić uwagę, czy z wylotu na dachu nie wysypuje się sadza w zbyt dużych ilościach, bo to sygnał, że osad był nawarstwiony i praca idzie prawidłowo.

Po zakończeniu wiercenia trzeba wyczyścić wyczystkę, usunąć osad do metalowego wiadra i skontrolować ciąg. Najprostszą próbą jest zapalenie zmiętej gazety przy otwartych drzwiczkach paleniska: dym powinien być wciągany do góry w ciągu dwóch, trzech sekund. Brak ciągu po mechanicznym czyszczeniu to sygnał, że problem leży gdzie indziej, najczęściej w nieszczelności wkładu, nadmiernym zwężeniu przewodu albo w braku dopływu powietrza w kotłowni. Na tym etapie kończy się zakres prac amatorskich.

Ostatnia kontrola dotyczy samego zestawu. Przedłużki po pracy należy przetrzeć z sadzy, sprawdzić szybkozłączki pod kątem pęknięć i przechowywać w suchym miejscu. Włosie zużywa się proporcjonalnie do ilości czyszczeń i po 8-10 sesjach szczotka traci sztywność, więc rozsądnie jest wymienić ją w parze z corocznym przeglądem kominiarskim. Norma PN-89/B-10425 nakłada obowiązek czyszczenia przewodów od sadzy co najmniej raz w sezonie grzewczym, a w przypadku palenisk na paliwo stałe dwa razy, co wynika z ustawy Prawo budowlane (art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. c).

Kiedy nie czyścić komina samemu i wezwać kominiarza

Samodzielne mechaniczne czyszczenie komina od dołu wiertarką ma swoje granice. Pierwszą przeszkodą są uszkodzenia mechaniczne przewodu. Pęknięcia w kominie murowanym, ubytki w zaprawie, wyraźne przemieszczenia wkładu ceramicznego albo widoczna korozja stalowego wkładu wykluczają wkręcanie szczotki. Twarda sadza osadzona na uszkodzonej ściance przy obrotach wiertarki może bowiem dodatkowo ją naruszyć, a w skrajnym przypadku spowodować oberwanie się fragmentu ceramiki do środka przewodu. Kominiarz z kamerą inspekcyjną oceni stan komina, zanim zacznie jakiekolwiek działania.

Pożar sadzy to sytuacja, w której amatorskie czyszczenie nie wchodzi w grę absolutnie. Temperatura w przewodzie przekracza 1000°C, a po ugaszeniu pożaru ścianki komina bywają tak gorące, że woda z mokrej szczotki wywoła gwałtowne parowanie i pęknięcia ceramiki. Zgodnie z obowiązującymi przepisami po pożarze sadzy komin podlega obowiązkowej kontroli kominiarskiej przed ponownym użytkowaniem. Straż pożarna powinna zostać wezwana nawet wtedy, gdy ogień sam zgasł, bo kontrola protokołem pisemnym jest wymagana dla ubezpieczyciela.

Kolejne ograniczenie to brak regularnych przeglądów. W Polsce obowiązek corocznego przeglądu instalacji kominowej wynika z art. 62 ustawy Prawo budowlane, a jego realizacja spoczywa na właścicielu lub zarządcy budynku. Jeśli przez kilka lat nikt nie zajrzał do wnętrza komina, samo czyszczenie wiertarką nie wystarczy. Mechaniczne usuwanie sadzy zakrywa objawy, ale nie zastępuje oględzin fachowca, który oceni, czy sadza nie zmieniła się w trudno usuwalny kreozot, czy w kominie nie pojawiły się ptasie gniazda albo czy wlot powietrza nie został zablokowany przez liście. Każdy z tych problemów wymaga innego narzędzia, innej metody i doświadczenia, które trudno nabyć przez jednorazowy poradnik.

Na koniec warto mieć świadomość, że czyszczenie komina od dołu wiertarką jest świetnym rozwiązaniem dla średnio zanieczyszczonych przewodów, regularnie użytkowanych i kontrolowanych. W takim wariancie oszczędność wynosi od 150 do 300 zł rocznie w porównaniu z wizytą kominiarza, a czas pracy to mniej niż godzina. Gdy jednak pojawia się którykolwiek z opisanych sygnałów ostrzegawczych, warto odłożyć wiertarkę i zadzwonić po fachowca. Lepiej zapłacić za przegląd niż za remont komina po tym, jak amatorska szczotka zarysowała wkład albo naruszyła pęknięcie.

Źródła danych i regulacje: Prawo budowlane (Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414 z późn. zm., art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. c); norma PN-89/B-10425 dotycząca przewodów kominowych; Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719); dane techniczne zestawów elastycznych przedłużek kominiarskich zgodne z deklaracjami producentów i normami EN 1856 dla wkładów stalowych.