Rodzaje farb do malowania na płótnie – wybierz idealne dla siebie

Magia rodząca się na płótnie potrafi zachwycić. Wielu artystów zadaje sobie jednak fundamentalne pytanie: jakie są Rodzaje farb do malowania na płótnie i które wybrać, by w pełni zrealizować swoją wizję? Kluczową odpowiedź można streścić tak: dominujące na rynku artystycznym są przede wszystkim farby akrylowe i olejne, choć każdy rodzaj ma swoje unikalne właściwości, które determinują nie tylko proces twórczy, ale i ostateczny efekt końcowy malowidła na płótnie, a jego trwałość ma ogromne znaczenie.

• Farby akrylowe na płótnie – zalety i sposób użycia
• Farby olejne na płótnie – charakterystyka i techniki
• Akryl czy olej na płótnie? Pomoc w wyborze
• Jak przygotować płótno pod malowanie różnymi farbami?

Przy podejmowaniu decyzji o medium warto spojrzeć na chłodne fakty. Nie ma co ukrywać, że wybór farb to często kalkulacja obejmująca nie tylko efekt wizualny, ale i czysto techniczne oraz ekonomiczne aspekty tworzenia. Poniżej prezentujemy zwięzłe zestawienie kluczowych cech, które odróżniają najpopularniejsze farby używane na płótnie, bazując na typowych obserwacjach i specyfikacjach produktów dostępnych na rynku. To pomoże zorientować się w podstawowych różnicach.

Jak widać w zestawieniu, podstawowe różnice między tymi mediami są uderzające i mają bezpośredni wpływ na proces twórczy. Czas schnięcia to absolutny game changer dla wielu artystów – wpływa na możliwość nakładania warstw, mieszania kolorów "na mokro" oraz tempo pracy nad dziełem od początku do końca.

Kwestie wymaganych rozpuszczalników i metody czyszczenia narzędzi rzutują z kolei na komfort pracy w pracowni, potencjalne potrzeby związane z wentylacją oraz koszty eksploatacyjne medium. Choć cena zestawu startowego może być różna, należy pamiętać o cenie i zużyciu dodatkowych substancji.

Zobacz także: Przewodnik po rodzajach farb do malowania obrazów

Elastyczność wyschniętej warstwy farby ma znaczenie zwłaszcza przy zwijaniu obrazów (choć niezalecane) lub w przypadku prac wędrujących, narażonych na zmiany temperatur i wilgotności. Permanentność koloru w jakości artystycznej jest zwykle wysoka w obu przypadkach, pod warunkiem wyboru dobrych producentów i prawidłowego zabezpieczenia gotowego obrazu werniksem.

Możliwość blendowania to serce pracy malarza tworzącego przejścia tonalne – tu olej wygrywa naturalnością, akryl wymaga sprytu i znajomości mediów. W ostatecznym rozrachunku, wybór medium malarskiego jest często wypadkową indywidualnych preferencji artysty, tematyki obrazu, warunków pracy i dostępnego budżetu na materiały.

Farby akrylowe na płótnie – zalety i sposób użycia

Akryle to stosunkowo młode medium w świecie sztuki, które jednak zrewolucjonizowało sposób malowania na płótnie i nie tylko. Ich pojawienie się w drugiej połowie XX wieku otworzyło przed artystami zupełnie nowe możliwości ekspresji i technik.

Zobacz także: Rodzaje farb do malowania dla dzieci – wybierz najlepsze w 2025!

Podstawową i dla wielu największą zaletą farb akrylowych jest ich błyskawiczny czas schnięcia. Położona cienka warstwa potrafi być sucha na dotyk już po kilku minutach, grubsze impasta po godzinie lub dwóch.

Ta prędkość ma dwojakie oblicze: z jednej strony umożliwia szybkie nakładanie kolejnych warstw, tworzenie dynamicznych tekstur i korygowanie błędów niemal natychmiast. Z drugiej strony, wymaga od artysty szybkiego działania, zwłaszcza przy próbie płynnego mieszania kolorów "na mokro" na powierzchni płótna.

Skład chemiczny akryli bazuje na pigmentach zawieszonych w emulsji polimeru akrylowego. Po odparowaniu wody (stanowiącej rozcieńczalnik i medium), polimer tworzy trwałą, elastyczną i wodoodporną powłokę.

Zobacz także: rodzaje farb do malowania

Elastyczność po wyschnięciu jest kluczową zaletą, odróżniającą akryle od kruchych w grubych warstwach olejów. Obraz akrylowy jest odporniejszy na uszkodzenia mechaniczne wynikające z ruchu płótna.

Akryle są też niesamowicie wszechstronne pod względem gamy produktów i konsystencji. Znajdziemy farby w tubach o gęstości masła (heavy body), bardziej płynne w słoikach (fluid acrylics), czy nawet tusze akrylowe.

Zobacz także: Rodzaje farb do malowania ścian 2025 – Wybierz idealną farbę

Ich ceny są zróżnicowane, co czyni je dostępnym wyborem dla artystów na różnym poziomie zaawansowania i z różnym budżetem. Zestaw 10-12 kolorów tubek po 20 ml jakości studenckiej można kupić za około 50-100 PLN.

Większe tuby (120-200 ml) farby jakości studenckiej kosztują zwykle od 20 do 40 PLN za kolor. Farby artystycznej jakości, z wyższym stężeniem pigmentu, w tubach 60 ml to koszt rzędu 30-60 PLN, a nawet więcej za kolory kadmowe czy kobaltowe.

Używanie akryli na płótnie polega często na budowaniu obrazu warstwami. Szybkie schnięcie pozwala na bezproblemowe nakładanie kolejnych laserunków (przezroczystych warstw zmieszanych z medium), które wzbogacają kolor i głębię.

Można też tworzyć impasta, czyli grube, fakturowe nałożenia farby, które utrzymują kształt nadany pędzlem czy szpachlą. Gęste farby heavy body są do tego stworzone.

Kolejną fantastyczną cechą jest możliwość mieszania akryli z ogromną gamą mediów, które zmieniają ich właściwości – od przezroczystości, przez połysk, po konsystencję i czas schnięcia. Przykładowo, medium opóźniające schnięcie (retarder) dodane do farby daje artyście więcej czasu na blendowanie, imitując nieco właściwości olejów.

Żele akrylowe, matowe lub błyszczące, pozwalają zwiększyć objętość farby i transparentność laserunków bez utraty jakości wiązania. Pasty modelarskie dają możliwość tworzenia bardzo grubych, trójwymiarowych tekstur na płótnie.

Tubka żelu akrylowego o pojemności 250 ml to koszt około 30-80 PLN, zależnie od producenta i rodzaju żelu. Retarder w butelce 250 ml to podobna cena.

Warto zainwestować w kilka podstawowych mediów, aby rozszerzyć możliwości akryli poza standardowe użycie prosto z tuby. To naprawdę zmienia sposób pracy.

Czyszczenie narzędzi po akrylach jest bajecznie proste w porównaniu do olejów – wystarczy woda i mydło, o ile farba jeszcze nie zaschła na pędzlu. Zaschnięta farba akrylowa jest wodoodporna i trudna do usunięcia, dlatego trzeba dbać o narzędzia.

Dla początkujących akryle są często pierwszym wyborem – niski próg wejścia (brak potrzeby używania toksycznych rozpuszczalników), szybkie efekty, łatwe sprzątanie. Nie ma też uciążliwego zapachu jak przy terpentynie.

Artysta, który malował szybko dynamiczne sceny miejskie, opowiadał mi kiedyś, że bez szybko schnących akryli nigdy nie złapałby tej ulotnej chwili. "Nakładam kolor, zmieniam, suszę suszarką i już mogę działać dalej. Tempo to klucz!" – mówił.

Wysoka jakość pigmentów w akrylach artystycznych zapewnia dobrą światłoodporność, co oznacza, że obraz nie wyblaknie szybko pod wpływem światła, choć to też zależy od konkretnego pigmentu i jego indeksu światłoodporności (zwykle oznaczane gwiazdkami lub symbolami).

Grunt akrylowy, czyli gesso akrylowe, jest idealnym podkładem pod akryle na płótnie. Zapewnia przyczepność, zapobiega wchłanianiu farby i tworzy jednolitą powierzchnię. Puszka 500 ml gesso to wydatek około 30-70 PLN i starcza na gruntowanie sporej ilości płócien.

Malowanie akrylami na płótnie to ciągła nauka i eksperymentowanie z czasem schnięcia i mediami. Ktoś powiedział, że malując akrylami, uczysz się reagować i wykorzystywać to, co dzieje się błyskawicznie.

Werniksowanie gotowego obrazu akrylowego (po pełnym wyschnięciu) chroni go przed kurzem, brudem, promieniowaniem UV i ujednolica wykończenie (mat, satyna, połysk). Werniks akrylowy (na bazie wody) jest łatwy w użyciu.

Akryle dobrze sprawdzają się w technikach łączonych (mixed media), ponieważ można na nich używać innych materiałów, jak tusze, pastele czy kolaże, ze względu na ich trwałość i odporność na wodę po wyschnięciu.

Nie bez znaczenia jest fakt, że akryle są znacznie mniej problematyczne do przechowywania i transportu niż długo schnące obrazy olejne. Można je werniksować stosunkowo szybko po zakończeniu pracy i są gotowe do prezentacji czy sprzedaży.

Reasumując, akryle oferują szybkość, wszechstronność, łatwość czyszczenia i bezpieczeństwo użytkowania, co czyni je potężnym i atrakcyjnym medium dla artystów o różnych stylach i potrzebach.

Czy to do tworzenia dynamicznych, abstrakcyjnych dzieł, czy precyzyjnych, warstwowych pejzaży, akryle dają narzędzia do pracy, choć wymagają adaptacji do ich szybkiego rytmu schnięcia. To medium dla tych, którzy lubią mieć kontrolę, ale też potrafią szybko reagować.

Farby olejne na płótnie – charakterystyka i techniki

Farby olejne są postrzegane jako medium klasyczne, związane z tradycją wielkiego malarstwa mistrzów i akademickimi pracowniami. I rzeczywiście, ich historia sięga setek lat wstecz, a wiele zachwycających dzieł sztuki stworzono właśnie tą techniką.

Są to jedne z najpopularniejszych i najbardziej wszechstronnych środków artystycznych dostępnych na rynku. Niezmiennie cenione przez wielu artystów, oferują trwałość, bogactwo kolorów i unikalną możliwość subtelnego mieszania barw.

Podstawowy skład farb olejnych to pigmenty zmieszane z olejem schnącym, najczęściej olejem lnianym. Różni producenci mogą używać także innych olejów, takich jak makowy, szafranowy czy orzechowy, które różnią się tempem schnięcia i skłonnością do żółknięcia.

To połączenie daje farbom olejnym ich charakterystyczną konsystencję gęstej pasty, która łatwo się rozprowadza na odpowiednio przygotowanym płótnie i tworzy po wyschnięciu niezwykle trwały film malarski.

Główną cechą odróżniającą oleje od akryli jest ich ekstremalnie długi czas schnięcia. Proces ten zachodzi przez utlenianie oleju, a nie odparowanie wody, co trwa od dni, przez tygodnie, do nawet miesięcy, w zależności od grubości warstwy, pigmentu, użytych mediów i warunków otoczenia (temperatury, wilgotności, wentylacji).

Co tu dużo mówić, dla artysty przyzwyczajonego do tempa akryli, przejście na oleje to jak zjazd z autostrady na wiejską drogę. Trzeba zwolnić, uzbroić się w cierpliwość i pozwolić procesom chemicznym robić swoje w swoim tempie.

Ten długi czas schnięcia to jednak jednocześnie ogromna zaleta. Pozwala na pracę "alla prima" (mokre na mokre), gdzie kolory są mieszane bezpośrednio na płótnie, tworząc niesamowicie płynne przejścia tonalne i miękkie krawędzie. Idealne do portretów czy pejzaży z miękkim światłem.

Technika laserunków (glazing) jest domeną farb olejnych. Polega na nakładaniu wielu cienkich, półprzezroczystych warstw farby zmieszanej z oleistym medium na całkowicie suchą warstwę spodnią. Każda kolejna warstwa wzbogaca kolor, nadając mu głębię i świetlistość, której trudno osiągnąć innymi mediami.

Malowanie impasto, czyli grube faktury, jest również możliwe z farbami olejnymi. Dają one możliwość rzeźbienia farbą, tworzenia wyraźnych śladów pędzla czy szpachli, które pozostają widoczne. Trzeba jednak pamiętać o stosowaniu odpowiednich mediów, aby uniknąć kruszenia się farby.

Najważniejszą zasadą techniczną w malarstwie olejnym, której złamanie grozi poważnymi konsekwencjami dla trwałości obrazu, jest zasada "Fat over Lean", czyli "Tłusto na Chudo".

"Lean" (chudo) oznacza farbę rozcieńczoną rozpuszczalnikiem (terpentyną, rozcieńczalnikiem bezzapachowym) z małą ilością lub bez oleju. Warstwy spodnie powinny być zawsze "chudsze" i całkowicie wyschnięte.

"Fat" (tłusto) oznacza farbę z dodatkiem większej ilości oleju lub mediów oleistych. Kolejne warstwy muszą zawierać stopniowo coraz więcej oleju/medium i nakładane są na suchą warstwę spodnią. Zapewnia to, że górne warstwy, schnące wolniej, pozostają elastyczne i nie pękają na sztywnych, suchych warstwach pod spodem.

To klucz do długowieczności obrazu olejnego. Ignorowanie tej zasady to prosta droga do popękań farby po kilku latach, a nawet werniks już tu nie pomoże. Widziałem kiedyś piękne impasto, które artysta położył prosto na szybko namalowaną, "chudą" spodnią warstwę. Po 5 latach obraz wyglądał, jakby przeszedł trzęsienie ziemi – pęknięcia były ogromne.

Ceny farb olejnych są generalnie wyższe niż akryli, szczególnie w jakości artystycznej. Tubki 40 ml farby studenckiej to koszt około 15-30 PLN. Tubki 40 ml farby artystycznej, z czystymi, wysokiej jakości pigmentami, mogą kosztować od 30 do 100+ PLN, zwłaszcza te bazujące na droższych pigmentach, np. kobaltach (cena 50-150+ PLN).

Dodatkowym kosztem są rozpuszczalniki i media. Litr terpentyny lub bezzapachowego rozcieńczalnika kosztuje od 30 do 80 PLN. Olej lniany (500 ml) to wydatek rzędu 40-100 PLN, zależnie od jakości (rafinowany, tłoczony na zimno, stand-olej).

Pracując z olejami, trzeba pamiętać o wentylacji pracowni ze względu na opary rozpuszczalników. Używanie rozpuszczalników bezzapachowych ogranicza problem zapachu, ale nadal wymaga przepływu powietrza.

Palety do farb olejnych to tradycyjnie drewniane, szklane lub plastikowe, łatwe do czyszczenia. Pędzle używane do olejów to często pędzle z naturalnego włosia (świńskiej szczeciny do impasta, sierści wołowej do gładszych aplikacji), ale syntetyczne również się sprawdzają.

Czyszczenie pędzli wymaga najpierw wypłukania farby w rozpuszczalniku, a następnie umycia ich mydłem. Należy o nie dbać, by nie stwardniały.

Obrazy olejne wymagają długiego okresu schnięcia przed werniksowaniem – nawet 6-12 miesięcy dla cienkich warstw, a dłużej dla grubych impast. Werniks chroni przed brudem i UV, ale może być nałożony dopiero, gdy farba jest w pełni utleniona, inaczej grozi zmarszczeniem lub spękaniem.

Permanencja koloru farb olejnych, użytych prawidłowo, jest legendarna. Kolory zachowują swoją nasycenie i odcień przez wieki, co widać po dziełach w muzeach. To jedna z przyczyn ich niegasnącej popularności wśród artystów dążących do stworzenia trwałych, historycznie znaczących dzieł.

Artysta malujący portrety techniką olejną chwalił ich "żywą jakość". Mówił: "Nigdy nie osiągnąłbym takiej subtelności odcieni skóry akrylami. Mogę godzinami pracować nad policzkiem, dodawać kolejne cienie, mieszać kolory bezpośrednio na twarzy portretowanej osoby, a farba mnie nie pospiesza".

Media malarskie olejne, takie jak stand-olej, dodatek żywic czy sykatywy (przyspieszające schnięcie), pozwalają modyfikować konsystencję, połysk, transparentność i tempo schnięcia, otwierając drzwi do szerokiej gamy technik i efektów.

Malowanie olejami to inwestycja – nie tylko w materiały, ale i w czas, cierpliwość i naukę tradycyjnych metod. Ale dla wielu artystów, niezrównane bogactwo koloru, możliwość płynnego blendowania i długa historia tego medium czynią je wyborem oczywistym i niezastąpionym na płótnie.

Mimo wyższego kosztu początkowego i wymogów technicznych (jak zasada Fat over Lean i wentylacja), farby olejne nadal są sercem malarstwa sztalugowego, oferując głębię i subtelność trudną do podrobienia.

Akryl czy olej na płótnie? Pomoc w wyborze

To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez osoby rozpoczynające swoją przygodę z malowaniem na płótnie lub stojące przed wyborem głównego medium. "No i co ja mam teraz zrobić? Akryl czy olej?". Nie ma jednej prostej odpowiedzi, pasującej do każdego, bo wybór zależy od wielu czynników.

Zacznijmy od czasu schnięcia – to jest game changer, o którym wspominaliśmy. Jeśli jesteś niecierpliwy, lubisz pracować szybko, nakładać wiele warstw w ciągu jednego dnia, poprawiać błyskawicznie i sprzątać pędzle wodą, akryl będzie Twoim sprzymierzeńcem.

Jeśli jednak cenisz sobie możliwość wielogodzinnego mieszania kolorów bezpośrednio na płótnie, tworzenia idealnie płynnych przejść, wracania do pracy po przerwie i kontynuowania blendowania "na mokro", a cierpliwość masz w małym palcu, farby olejne z pewnością spełnią Twoje oczekiwania.

Weźmy pod uwagę koszt. Zazwyczaj zestaw startowy akryli jest tańszy niż zestaw startowy olejów (vide wykres). Dla kogoś z ograniczonym budżetem na początku, akryle wydają się rozsądniejszym wejściem w świat malarstwa sztalugowego.

Jednak warto pamiętać, że koszt to nie tylko tubki farby, ale i media, rozpuszczalniki (w przypadku olejów), werniksy, a także potrzeba ewentualnej dodatkowej wentylacji. Licząc długoterminowo i przy częstym malowaniu, różnice w kosztach mogą być złożone.

Aspekty techniczne i przestrzeń robocza są również kluczowe. Malując akrylami, potrzebujesz tylko wody i możesz pracować praktycznie wszędzie, nawet w małym mieszkaniu czy kąciku w salonie.

Olejki wymagają użycia rozpuszczalników (chyba że zdecydujesz się na droższe i mniej popularne oleje rozpuszczalne w wodzie), które wydzielają opary. Praca z nimi w niewentylowanej przestrzeni nie jest ani przyjemna, ani zdrowa.

Jeśli nie masz oddzielnej pracowni lub dobrze wentylowanego miejsca do malowania, akryle będą znacznie bardziej praktycznym wyborem. Proste czyszczenie pędzli wodą to duży komfort po skończonej sesji malarskiej.

Porównując efekt wizualny, akryle w czystej postaci mogą schnąć do matowego lub półmatowego wykończenia, kolory są intensywne, ale mogą sprawiać wrażenie "płaskich" w porównaniu do olejów.

Farby olejne dzięki olejowemu spoiwu dają często głębsze, bardziej nasycone kolory i naturalnie półbłyszczące wykończenie (choć można je werniksować matowo), a ich przejścia tonalne są trudne do podrobienia w innych mediach bez zaawansowanych technik i mediów.

Chcesz tworzyć impasto? Zarówno akryle heavy body, jak i oleje pozwalają na to, ale tekstura olejna będzie dojrzewała i utleniała się przez długi czas, podczas gdy akrylowa zastygnie szybko i będzie trwale elastyczna.

Nauka? Wielu nauczycieli i szkół artystycznych zaleca rozpoczęcie od akryli. Są bardziej "wybaczające" – błąd można szybko zamalować po wyschnięciu, bez tygodni oczekiwania. Uczą podstaw mieszania kolorów, kompozycji i pracy z pędzlem czy szpachlą w dynamicznym tempie.

Malowanie olejów uczy cierpliwości, precyzji i planowania kolejnych etapów pracy, zwłaszcza przy stosowaniu zasady "Fat over Lean". Wymaga większej dyscypliny technicznej od samego początku.

Co jeśli nie możesz się zdecydować? Znam artystów, którzy z powodzeniem używają akryli do podmalówek (pierwszych warstw obrazu, szybko schnących), a następnie wykańczają obraz warstwami farb olejnych. To hybrydowe podejście łączy szybkość akryli na start z możliwościami blendowania i głębią olejów w finalnej fazie.

Istnieją również akryle imitujące oleje (są gęstsze, wolniej schnące) oraz wspominane oleje rozpuszczalne w wodzie (które zachowują wiele właściwości olejów, ale czyści się je wodą, redukując potrzebę rozpuszczalników).

Pomyśl o tematyce swoich prac. Czy malujesz abstrakcje pełne tekstury i dynamicznych gestów (często sprzyja akryl)? Czy może subtelne portrety i realistyczne pejzaże (gdzie świetnie sprawdza się płynne blendowanie olejów)? Choć w obu mediach można osiągnąć różne efekty, niektóre są naturalnie łatwiejsze do uzyskania w jednym niż w drugim.

Moja rada? Jeśli dopiero zaczynasz lub masz ograniczone warunki pracy, zacznij od akryli. Pozwoli Ci to nauczyć się podstaw bez frustracji związanej z długim schnięciem i potrzebą rozpuszczalników. Zdobędziesz doświadczenie, a później, jeśli poczujesz potrzebę głębszego blendowania, przejdziesz na oleje.

Jeśli kochasz tradycyjne malarstwo, masz miejsce do pracy i jesteś gotów na inwestycję w czas i materiały, idź prosto w oleje. Ich unikalne możliwości są tego warte dla wielu twórców.

Nie traktuj wyboru jako ostatecznej decyzji na całe życie. Wielu artystów płynnie porusza się między tymi mediami, wybierając je w zależności od projektu, nastroju czy nawet pogody za oknem (tak, wilgotność wpływa na schnięcie!). Spróbuj, doświadcz i sam poczuj, które medium malarskie "gra" Ci w duszy.

Jak przygotować płótno pod malowanie różnymi farbami?

Malowanie na nieprzygotowanym płótnie to jak budowanie domu na piasku – efekt może i chwilowo wyglądać dobrze, ale jego trwałość będzie mocno wątpliwa. Dlatego przygotowanie płótna, czyli gruntowanie, jest absolutnie kluczowym krokiem, którego nie wolno pomijać, niezależnie od tego, czy używasz akryli, czy olejów.

Co to właściwie oznacza "przygotować płótno"? Mówimy tu o nałożeniu specjalnej warstwy, nazywanej gruntem lub gesso (choć gesso to nazwa własna popularnego gruntu akrylowego), która pełni kilka fundamentalnych funkcji.

Po pierwsze, grunt stanowi barierę ochronną dla włókien płótna (najczęściej bawełnianego lub lnianego) przed niszczącym działaniem farb. Akryle mają lekko kwasowe pH, oleje mogą z czasem powodować gnicie naturalnych włókien bez odpowiedniej izolacji.

Po drugie, grunt wypełnia naturalne pory w tkaninie, tworząc jednolitą, gładką lub delikatnie fakturowaną powierzchnię. To zapobiega wchłanianiu pigmentu w głąb płótna.

Wchłanianie farby w tkaninę powoduje nie tylko matowienie i osłabienie intensywności kolorów, ale też wymaga zużycia znacznie większej ilości farby – po prostu "pijane" płótno pożera farbę bezlitośnie. Mniej więcej litr dobrego gesso akrylowego potrafi zagruntować około 8-10 metrów kwadratowych płótna przy trzech warstwach.

Po trzecie, grunt nadaje płótnu odpowiedni "ząb" (tooth) – delikatną teksturę, która pozwala farbie dobrze przyczepić się do powierzchni. Gruntowanie poprawia adhezję farby, minimalizując ryzyko jej łuszczenia się w przyszłości.

Istnieją dwa główne typy gruntów używanych na płótnie: grunt akrylowy i grunt olejny (tradycyjny). Ich wybór zależy od rodzaju farb, których będziesz używać, choć grunt akrylowy jest bardziej uniwersalny.

Grunt akrylowy (Gesso akrylowe)

Najpopularniejszy obecnie grunt. Bazuje na emulsji akrylowej i można go rozcieńczać wodą. Jest elastyczny po wyschnięciu, szybko schnie i tworzy dobrą, chłonną, ale nie "pijącą" bazę. Tubka lub słoik 500 ml białego gesso to wydatek od około 30 PLN (studenckie) do 70 PLN (artystyczne).

Przygotowanie płótna pod akryle przy użyciu gesso akrylowego jest proste. Jeśli kupiłeś surowe, niezagruntowane płótno, najpierw musisz je naciągnąć na blejtram lub panel (jeśli używasz panelu).

Nałóż pierwszą, cienką warstwę gesso, rozcieńczając je nieco wodą (około 10-20%), aby lepiej wniknęło we włókna tkaniny i uszczelniło je. Maluj w jednym kierunku, starając się pokryć całą powierzchnię i lekko wetrzeć grunt w splot.

Poczekaj do wyschnięcia pierwszej warstwy (zwykle 1-2 godziny, zależnie od grubości i wilgotności). Następnie nałóż drugą warstwę, tym razem w przeciwnym kierunku (prostopadle do pierwszej). Zapobiega to powstawaniu śladów pędzla i zapewnia równomierne krycie.

Dla większości zastosowań 2-3 cienkie warstwy gesso akrylowego są wystarczające pod farby akrylowe. Jeśli chcesz bardzo gładkiej powierzchni pod precyzyjne detale (np. pod portret realistyczny), możesz lekko przeszlifować każdą suchą warstwę (od drugiej wzwyż) papierem ściernym o drobnym ziarnie (np. 200-400) i odpylić przed nałożeniem kolejnej.

Przygotowanie płótna pod oleje przy użyciu gesso akrylowego jest również możliwe i bardzo popularne, ale wymaga nieco więcej uwagi. Gesso akrylowe tworzy barierę dla oleju, co jest dobre dla tkaniny.

Jednakże, powierzchnia gesso akrylowego jest chłonna. Farby olejne położone na zbyt chłonnym gruncie akrylowym mogą schnąć matowo, "ściągać" olej z górnych warstw i być trudniejsze w blendowaniu.

Dlatego pod oleje zazwyczaj zaleca się nałożenie 3-4 (lub więcej) cienkich warstw gesso akrylowego, szlifując pomiędzy nimi dla gładkości. Czasem artyści nakładają ostatnią warstwę z domieszką medium akrylowego o zwiększonej elastyczności, aby powierzchnia była mniej chłonna.

Istnieje też specyficzny grunt akrylowy przeznaczony specjalnie jako podkład pod farby olejne, często opisywany jako "non-absorbent acrylic primer" lub podobnie. Tworzy on mniej chłonną barierę.

Warto pamiętać o pomalowaniu krawędzi płótna. Pełni to funkcję estetyczną (obraz wygląda na gotowy) i ochronną (uszczelnia brzegi płótna, chroniąc je przed wilgocią z powietrza).

Grunt olejny (Tradycyjny grunt)

To grunt bazujący na oleju, najczęściej mieszanka pigmentu (białego) i oleju lnianego z rozcieńczalnikiem. Jest to tradycyjny podkład używany pod farby olejne od wieków.

Tradycyjny grunt olejny jest mniej chłonny niż gesso akrylowe i zapewnia idealną bazę pod malarstwo olejne, pozwalając farbom zachować ich połysk i nie wysysając z nich spoiwa. Jest bardziej elastyczny niż wyschnięta warstwa akryli.

Jednak przygotowanie płótna gruntem olejnym jest znacznie bardziej czasochłonne. Grunt olejny schnie bardzo długo – tygodnie, a nawet miesiące na całkowite utlenienie i utwardzenie. Malowanie na niedostatecznie wyschniętym gruncie olejnym to proszenie się o problemy z trwałością obrazu.

Przed nałożeniem gruntu olejnego na surowe płótno, tradycyjnie stosowano "sizing" – warstwę kleju (np. kleju króliczego) lub żelatyny, która miała za zadanie uszczelnić włókna tkaniny przed kontaktem z olejem i zapobiegać wchłanianiu go. Sizing akrylowy (na bazie polimerów akrylowych) jest nowocześniejszą, trwalszą alternatywą dla klejów zwierzęcych i również stosuje się go przed gruntem olejnym na płótnie lnianym czy bawełnianym, aby zapobiec gniciu.

Zwykle nakłada się kilka cienkich warstw gruntu olejnego, szlifując pomiędzy nimi. Ze względu na długi czas schnięcia i potrzebę wentylacji, przygotowanie płótna tą metodą wymaga cierpliwości i odpowiedniej przestrzeni.

Płótna gruntowane fabrycznie

Większość płócien dostępnych w sklepach jest gruntowana fabrycznie, zazwyczaj gesso akrylowe. Są gotowe do użycia od razu po rozpakowaniu, co jest ogromną wygodą, zwłaszcza dla początkujących. Orientacyjne ceny płócien naciągniętych, gruntowanych fabrycznie, wahają się w zależności od rozmiaru i jakości: 30x40 cm to około 15-30 PLN, 50x70 cm 30-60 PLN, większe rozmiary proporcjonalnie więcej.

Te płótna fabryczne nadają się świetnie pod farby akrylowe. Pod farby olejne również mogą być używane, ale jak wspomniałem, ich chłonność może wpływać na zachowanie olejów.

Jeśli chcesz uzyskać lepszy efekt z farbami olejnymi na fabrycznie gruntowanym płótnie akrylowym, warto nałożyć na nie jeszcze 1-2 dodatkowe warstwy gesso, szlifując ostatnią dla idealnej gładkości. Możesz też nałożyć bardzo cienką warstwę oleju lnianego (rozcieńczonego terpentyną) na wyschnięty grunt akrylowy, wmasować i zebrać nadmiar, a po kilku dniach zacząć malować olejami – zmniejszy to chłonność, ale wymaga ostrożności.

Niezależnie od wybranego gruntu i farb, pamiętaj, że solidne przygotowanie płótna to inwestycja w przyszłość obrazu. Dobrze zagruntowana powierzchnia nie tylko ułatwia proces malowania, ale przede wszystkim zapewnia, że Twoje dzieło przetrwa lata w dobrym stanie, a kolory pozostaną żywe i nasycone.