Szczotka kominiarska plastikowa – do czego służy i jak dobrać rozmiar?

Sadza osiadająca zimą na ściankach wkładu kominowego potrafi zwęzić jego przekrój nawet o kilkanaście milimetrów, a w skrajnych przypadkach ogranicza ciąg do tego stopnia, że kocioł zaczyna dymić. Szczotka do czyszczenia komina plastikowa rozwiązuje ten problem bez ryzyka zarysowania emaliowanej lub kwasoodpornej stali, trzeba ją tylko właściwie dopasować do średnicy przewodu i techniki czyszczenia. Poniżej rozkminiam temat od strony praktyka, który widział już kilkaset przewodów przed sezonem grzewczym.

• Szczotka do czyszczenia komina plastikowa a wkład ze stali nierdzewnej
• Jak dobrać średnicę szczotki plastikowej do fi komina?
• Plastikowa szczotka do przepychania komina technika czyszczenia krok po kroku
• Plastikowa czy stalowa szczotka kominiarska co wybrać?
• Najczęstsze błędy przy czyszczeniu komina szczotką z tworzywa
• Checklista przed sezonem grzewczym

Szczotka do czyszczenia komina plastikowa a wkład ze stali nierdzewnej

Twardy włos ze stali drapie, miękki polipropylen lub nylon tylko ściera. Różnica między tymi materiałami to nie kosmetyka, lecz kwestia bezpieczeństwa samego komina, ponieważ każda rysa na wewnętrznej ściance emaliowanego wkładu to potencjalne ognisko korozji w ciągu 2-3 sezonów.

Wkład ze stali nierdzewnej w standardzie PN-EN 1856-2 ma klasę odporności na korozję V2 lub V3. Po zarysowaniu stal traci pasywną warstwę ochronną, a miejsca uszkodzeń stają się podatne na działanie kwaśnego kondensatu, szczególnie przy kotłach kondensacyjnych, gdzie pH spalin waha się od 3,5 do 5. Szczotka plastikowa czyści mechanicznie miękkie osady, takie jak sadza sucha, popiół lotny czy resztki nagaru, nie naruszając przy tym powierzchni metalu.

Konstrukcja jest prosta: sztywny rdzeń z tworzywa, włosie z polipropylenu lub nylonu osadzone metodą tłoczenia, na końcach gwint M12 do łączenia z prętami. Taki rdzeń wytrzymuje nacisk przy pracy ręcznej, ale nie znosi uderzeń młotkiem ani pracy z wiertarką udarową.

• Plusy: nie rysuje stali, niska masa, możliwość pracy bez demontażu wkładu, koszt od 35 zł za samą głowicę.
• Minusy: włosie zużywa się po 3-4 czyszczeniach intensywnych, nie zbierze twardych złogów smołowych, przy dużym oporze zaczyna „przeskakiwać" zamiast ścierać.

Uwaga: szczotka plastikowa nie nadaje się do czyszczenia rur stalowych czarnych, żeliwnych oraz starszych kominów murowanych. W tych przypadkach potrzeba wycioru ze stali lub szczotki kwasoodpornej.

Jak dobrać średnicę szczotki plastikowej do fi komina?

Średnica głowicy powinna być równa średnicy wewnętrznej wkładu, liczonej w milimetrach, bez żadnego luzu. Fi wkładu 150 mm wymaga szczotki fi 150, a nie fi 160 „na zapas". Przy zbyt dużej średnicy włosie nie dolega do ścianek i omijane osady tworzą „mostki" sadzy zmniejszające ciąg mimo włożonego narzędzia.

Zasada jest prosta i wynika z geometrii: włosie polipropylenowe ma sprężystość kontrolowaną przez producenta, zwykle w zakresie 5-8 mm odchylenia od osi rdzenia. Gdy szczotka jest o 10 mm za duża, włosie nie odgina się wystarczająco, by ścierać w jednym przejściu, a przy zbyt małej pozostaje szczelina. Pomiar najlepiej wykonać suwmiarką przez wyczystkę, mierząc wewnętrzny przekrój w dwóch prostopadłych osiach, bo wkłady owalne potrafią mieścić rozbieżność do 15 mm.

Przy wkładach elastycznych z blachy kwasoodpornej dopuszcza się odchyłkę ±5 mm, ale nigdy nie więcej. Gdy kupujesz szczotkę fi 150 do wkładu 150 mm, sprawdź opis producenta, bo niektóre tanie modele mają realny rozmiar o 5-8 mm mniejszy niż nominalny, co w praktyce oznacza pracę jak fi 142.

Plastikowa szczotka do przepychania komina technika czyszczenia krok po kroku

Pracę zaczynaj od góry, przez wyczystkę na strychu lub z dachu, nie od paleniska. Ciąg kominowy panuje w przewodzie cały czas, spaliny opałowe potrafią same „wciągać" opadłą sadzę w dół, jeśli mechanicznie uruchomisz warstwę od góry. Przy okapie i przy wyłocie na dachu zawsze noś okulary ochronne oraz maskę FFP2, bo sadza drobnocząsteczkowa ma klasę pyłu respirabilnego.

Sekwencja działań wygląda tak:

• Wyłącz kocioł i odczekaj do ostygnięcia komina, minimum 6 godzin od ostatniego rozpalania.
• Zamontuj pierwszy pręt (1,0 m) do głowicy szczotki, wepnij złączkę i łącz dalsze pręty w miarę zagłębiania się w komin.
• Popychaj szczotkę ruchem jednostajnym, około 25-30 cm na sekundę, bez szarpania. Nagłe uderzenia łamią gwint M12.
• Po przejściu przez całą długość, zwykle 4-6 m, wyciągaj pręty po jednym, obracając je jednocześnie o 45 stopni, co ściera osad „po spirali".
• Przy bardzo twardym nagarze użyj szczotki obrotowej na wiertarce akumulatorowej z momentem do 35 Nm, prędkość 200-400 obr./min. Wyższa prędkość spala włosie.

Komplet do czyszczenia komina plastikowy składa się z głowicy, 4 do 6 prętów o łącznej długości 5-7 m oraz łączników. Opcjonalnie dokupujesz kulę kominiarską, która ma identyczny gwint, ale zamiast włosia niesie łańcuch ze stali nierdzewnej. Kula lepiej radzi sobie z mokrą sadzą przy kotłach na ekogroszek, gdzie kondensat potrafi twardnieć jak kit.

Częstotliwość czyszczenia wynika nie z kalendarza, a z intensywności pracy: przed sezonem i po sezonie obowiązkowo, w trakcie sezonu raz na 30-50 dni przy kotle węglowym, raz na 90 dni przy kominku okazjonalnym. Kotły kondensacyjne 5. klasy na gaz potrzebują czyszczenia raz na 12-18 miesięcy, jeśli pracują w układzie SPS (system przewietrzania spalin).

Plastikowa czy stalowa szczotka kominiarska co wybrać?

Plastikowa szczotka do komina z tworzywa sprawdza się przy wkładach elastycznych, sztywnych rurach emaliowanych oraz w przewodach kwasoodpornych ze stali gatunku 1.4404. Wycior stalowy pozostaje pierwszym wyborem do kominów murowanych dymowych i wentylacyjnych, bo tam nie ma warstwy ochronnej, którą trzeba chronić.

Porównanie trzech typów szczotek wygląda tak:

Szczotka kwasoodporna ma sens tam, gdzie kondensat z komina ma pH poniżej 4, na przykład przy spalaniu drewna niedoschniętego (wilgotność powyżej 25%) albo węgla brunatnego. Reszta stalowa w takim środowisku zjada się w ciągu 2 sezonów, zostawiając rdzawy nalot na ściankach wkładu, który później trudno usunąć.

Najczęstsze błędy przy czyszczeniu komina szczotką z tworzywa

Czyszczenie „na sucho" bez wcześniejszego podgrzania komina sprawia, że sadza pęka i odpada płatami, które opadają w stronę paleniska i zatykają wyczystkę dolną. Rozgrzanie komina do temperatury roboczej przez 20-30 minut powoduje, że sadza robi się miękka i plastyczna, daje się zgarnąć w jednym przejściu zamiast kruszyć.

Drugi klasyczny błąd to kupowanie szczotki za dużej, „bo będzie lepiej dociskać". Mechanizm jest odwrotny, ponieważ przy średnicy większej o 10 mm włosie odgina się i „pływa" po środku przewodu. W takiej sytuacji rdzeń przesuwa się zamiast przekazywać energię na obwód, a zmęczenie osoby czyszczącej rośnie trzykrotnie przy braku efektu.

Trzeci punkt dotyczy braku łączników. Wielu użytkowników skręca pręty na sztywno, gwint w gwint, bez złączki pośredniej. Po 3-4 takich połączeniach gwinty się zacierają, a rozkręcenie zestawu po sezonie graniczy z cudem. Złączka obrotowa M12 kosztuje kilkanaście złotych i rozwiązuje sprawę na lata.

Czwarta sprawa: praca bez maski i okularów. Sadza z wkładu emaliowanego po 2-3 tygodniach suszenia w przewodzie ma konsystencję pudru, który osiada w płucach jak pył respirabilny. Normy BHP dla kominiarzy w Polsce odsyłają do PN-EN 13891, zalecającej minimum maskę FFP2 oraz okulary szczelne. Kto ma pod ręką tylko maseczkę chirurgiczną, lepiej wezwie fachowca niż ryzykuje pylicę.

Checklista przed sezonem grzewczym

• szczotka plastikowa o średnicy równej fi wkładu
• 4-5 prętów 1 m z gwintem M12, minimum łączny zasięg 6 m
• 2-3 złączki obrotowe z zapasu
• uchwyt z napędem ręcznym albo wiertarka akumulatorowa 18 V z regulacją momentu
• lina pomocnicza 10 m, do asekuracji przy czyszczeniu z dachu
• okulary szczelne, maska FFP2, rękawice robocze, folia ochronna na podłogę przy wyczystce dolnej

Źródła i normy

PN-EN 1856-2: wymagania dla metalowych przewodów kominowych, klasa odporności korozyjnej V2/V3. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, dział IX, § 135-144, obowiązek okresowego czyszczenia przewodów dymowych i spalinowych. PN-EN 13891: bezpieczeństwo i higiena pracy przy czyszczeniu kominów, wymagania dla środków ochrony indywidualnej. Dane techniczne parametrów pracy szczotek obrotowych potwierdzone notami katalogowymi producentów wyposażenia kominiarskiego, dostępnymi na stronach katalogowych branżowych, m.in. kominiarz.pl oraz oferty narzędzi kominiarskich publikowane w serwisach branżowych, np. sklep-kominki.com.